28 VIII 1899: Pierwsza Krajowa Fabryka Wyrobów Platerowych, Srebrnych i Metalowych


Redakcja popija herbatę z lampowego samowara, wynalazku firmy Jakubowskiego i Jarry w Krakowie. Kim byli właściciele i co po nich nam pozostało?

Cukiernica skrzynkowa [źródło]
Marceli Jakubowski urodził się w pobliskiej Bochni (16 I 1844), jednak do Krakowa przyjechał dopiero jako dorosły mężczyzna. Nie które z opracowań podają, że około 1880 roku razem z Marcinem Jarrą (ur. 11 XI 1852) zostali wysłani z Warszawy do dawnej stolicy, żeby przy ulicy Wiślnej założyć filię Fabryki Wyrobów Platerowanych Norblina. Najpewniej było to jednak dopiero kilka lat później.


W 1887 roku panowie zakładają własną spółkę "Jakubowski et Jarra", gdzie początkowo prowadzą magazyn i handlują wyrobami platerowanymi (inaczej zwanymi "chińskim srebrem") sprowadzanymi m.in. z Zakładów Norblina i tulskich fabryk.

[źródło: "Djabeł" 1887, nr 20 (20 X)]
W latach 1893-1894 budowniczy Aleksander Biborski z pomocą majstra murarskiego Tomasza Bujasa stawiają (lub adaptują już istniejący budynek) dla spółki Jakubowskiego i Jarry dom fabryczny przy obecnej ulicy Berka Joselewicza 21 (dawniej nr 19). W nowej siedzibie firma zakłada fabrykę wyrobów platerowanych, podejmuje się wszelkich reparacji i jak dawniej prowadzi sprzedaż, a także wypożycza zastawy klientom.

[źródło: "Kalendarz Krakowski" Józefa Czecha na rok 1893]
Ostatnie lata XIX wieku są dla spółki bardzo pracowite, ale i lukratywne. Oprócz fabryki powstają mniejsze magazyny w Sukiennicach oraz we Lwowie. Ich wyroby są sprzedawane nie tylko na terenie Krakowa, ale także w Rosji, Rumunii, na Węgrzech, w Czechach, Niemczech, a nawet są wysyłane do Ameryki. W 1892 roku firma Jakubowskiego i Jarry zostaje uhonorowana srebrnym medalem, a w 1894 roku rządowym dyplomem na wystawie lwowskiej za swoje wyroby platerowane.

Komplet, karafka i sześć kieliszków na tacy [źródło]

Poza zaopatrywaniem gospodarstw domowych fabryka podejmowała się także dużo większych wyzwań. Jakubowski i Jarra są odpowiedzialni za roboty brązownicze w teatrze Słowackiego, co jest opisane w "Przewodniku ilustrowanym po ces. król. austr. kolejach państwowych na szlakach...":
(...) świeczniki, jako to wielki pająk z 150 promieniami, żyrandole w foyer i klatce schodowej, wszystkie świeczniki ścienne z bogatem ornamentalnem i figuralnem wyposażeniem są wyrobem krakowskiej firmy Jakubowskiego i Jarre.
[źródło: "Nowa Reforma" 1895, nr 289 (15 XI)]
Spółka zajęła się również wyrobem rozet wentylacyjnych i drążków dywanowych dla Teatru Wielkiego we Lwowie, odlała pomnik Lenartowicza umieszczony w Panteonie Narodowym na Skałce i kratę w kaplicy Czartoryskich na Wawelu zaprojektowaną przez Zygmunta Hendla. W klasztorze OO. Kapucynów w Krakowie można także oglądać pamiątkową tablicę odlaną w brązie przez fabrykę Jakubowskiego i Jarry według projektu Alfreda Dauna z okazji rocznicy poświęcenia tam pałasza Kościuszki (1896).

Święcenie pałaszy [źródło]
Z nieznanych przyczyn panowie Jakubowski i Jarra rozstają się w 1900 roku. Marceli Jakubowski udzielał się czynnie w stowarzyszeniach i został nawet zastępcą prezesa Towarzystwa kredytowego rękodzielników i przemysłowców oraz Wydziału "Koła mieszczańskiego". Zasiadał także jako sędzia obywatelski w sądzie przemysłowym. Poza tym prowadził nadal sprzedaż wyrobów metalowych w Krakowie i we Lwowie oraz kantor. Jakubowski prawdopodobnie w 1910 roku wyprowadził się do Lwowa, jednak nie są to informacje pewne.

[źródło: "Księga adresowa Krakowa i Podgórza" na rok 1905]
Fabrykę przy ulicy Berka Joselewicza przejął Marcin Jarra i samodzielnie prowadził ją jako spółkę jednoosobową od 1901 roku aż do wybuchu pierwszej wojny. Wyspecjalizował się w produkcji naczyń liturgicznych, które eksportowano głównie do krajów bałkańskich. Interes musiał wieść się dobrze, gdyż w 1902 roku Jarra zatrudniał 79 robotników (w niektórych źródłach padają większe liczby), a w 1910 roku aż 200. W 1926 roku interes wznowili jego synowie, którzy po śmierci ojca, tj. w 1938 roku przenieśli się do Warszawy.

[źródło: "Nowa Reforma" 1906, nr 251 (4 XI)]
Wyroby fabryki Jakubowskiego i Jarry były bardzo popularne, gdyż ich cena była niska, a jakość stosunkowo dobra. Dziś można wiele z wytworów Jakubowskiego i Jarry odnaleźć na aukcjach internetowych i w galeriach antyków nie tylko w Polsce, ale także na stronach zagranicznych. Ceny dobrze zachowanych obiektów bywają wysokie, a komplety cieszą się dużą popularnością. Przykłady:

Samowar [źródło]
Świeczniki [źródło]
























Patera z motywem winorośli [źródło]

Pierwszy fragment prasowy pochodzi z dziennika "Głos Narodu" 1899, nr 194 (28 VIII) 

Bibliografia:
1) Michał Myśliński, Oferta sprzedaży wyrobów platerowanych fabryki Marcina Jarry w Krakowie z 1901 roku [w:] "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", R. 59, z. 2, 2011, s. 235-252.
2) Polski Słownik Biograficzny, T. XI, 1964-65, s. 22-23.
3) Dziennik Polski.
4) "Kalendarz Krakowski" Józefa Czecha.
5) Spisy ludności Krakowa z lat 1890 i 1900.
6) Ryszard Kotewicz, Z dziejów przemysłu Krakowa w latach 1918-1939, Kraków 1981, s. 66-67.

Dodatkowo na TYM zdjęciu można zobaczyć podobiznę Marcina Jarry z 1896 roku - pierwszy od prawej w dolnym rzędzie.